Ważne zmiany w przepisach UE – co czeka niezależny rynek?

Wstęp

Branża motoryzacyjna stoi u progu rewolucyjnych zmian, które szczególnie dotkną niezależne warsztaty samochodowe. Nowe unijne przepisy dotyczące emisji CO2, które wejdą w życie już w 2025 roku, wymuszają szybką transformację technologiczną całego sektora. Dla właścicieli serwisów oznacza to konieczność inwestycji w specjalistyczny sprzęt, szkolenia mechaników oraz walkę o dostęp do kluczowych danych diagnostycznych. Producenci samochodów coraz częściej ograniczają informacje techniczne, co stwarza ryzyko marginalizacji niezależnych warsztatów na rzecz autoryzowanych serwisów. W artykule przeanalizujemy, jak nadchodzące regulacje wpłyną na funkcjonowanie przedsiębiorstw oraz jakie strategie adaptacyjne mogą przyjąć mniejsze podmioty, by przetrwać w zmieniającym się środowisku prawno-technologicznym.

Najważniejsze fakty

• Zaostrzone normy emisji CO2 od 2025 roku – Unia Europejska przyspiesza wdrażanie restrykcyjnych przepisów, co wymusi szybszą modernizację warsztatów i zwiększone inwestycje w sprzęt do obsługi pojazdów niskoemisyjnych.
• Walka o dostęp do danych diagnostycznych – niezależne warsztaty muszą mieć możliwość odczytu informacji z systemów pojazdów, podczas gdy producenci coraz częściej blokują te dane, zmuszając klientów do autoryzowanych serwisów.
• Ryzyko wypierania mniejszych podmiotów z rynku – koszty dostosowania się do nowych wymogów mogą być zbyt wysokie dla wielu warsztatów, co grozi monopolizacją rynku i wzrostem cen usług nawet o 30-50%.
• Kluczowa rola nadchodzących regulacji UE – rewizja rozporządzenia o wyłączeniach grupowych może zadecydować o przyszłości branży, dlatego organizacje zrzeszające warsztaty aktywnie lobbują za równym dostępem do technologii i części zamiennych.

Nowe przepisy o emisji CO2 – czy i jak wpłyną na warsztaty samochodowe?

Unia Europejska przyspiesza walkę z emisją dwutlenku węgla, co oznacza poważne wyzwania dla branży motoryzacyjnej, w tym dla niezależnych warsztatów. Już w 2025 roku wejdą w życie zaostrzone normy, które wymuszą szybszą transformację technologiczną producentów samochodów. Dla warsztatów oznacza to konieczność dostosowania się do nowych realiów – zarówno pod kątem sprzętu, jak i wiedzy technicznej. Kluczowe będzie inwestowanie w szkolenia i specjalistyczne narzędzia, aby móc obsługiwać pojazdy niskoemisyjne, hybrydowe czy elektryczne. Bez tych zmian wiele warsztatów może stracić klientów na rzecz autoryzowanych serwisów.

Przegląd regulacji dotyczących emisji CO2 już w 2025 roku

Komisja Europejska zdecydowała się na przyspieszenie przeglądu norm emisji CO2, który pierwotnie miał nastąpić później. Nowe przepisy mają na celu jeszcze większe ograniczenie szkodliwych substancji emitowanych przez pojazdy. W praktyce oznacza to, że producenci będą musieli szybciej wprowadzać do oferty modele spełniające wyśrubowane wymagania. Dla warsztatów najważniejsze będą:

• Dostęp do danych diagnostycznych – bez nich naprawa nowoczesnych aut stanie się niemożliwa.
• Modernizacja wyposażenia – konieczność zakupu specjalistycznych narzędzi do obsługi układów hybrydowych i elektrycznych.
• Większa konkurencja – tylko dobrze przygotowane warsztaty przetrwają na rynku.

Jeśli UE nie zapewni równych szans dla niezależnych serwisów, klienci mogą zostać zmuszeni do korzystania wyłącznie z autoryzowanych punktów, co przełoży się na wyższe koszty napraw.

Wpływ nowych norm na technologię naprawczą i diagnostykę

Nowe przepisy dotyczące emisji CO2 nie tylko zmieniają rynek motoryzacyjny, ale też rewolucjonizują sposób naprawy pojazdów. Wymagania dotyczące diagnostyki i napraw będą coraz bardziej skomplikowane, co oznacza, że warsztaty muszą być gotowe na:

• Obsługę pojazdów o różnych napędach – od tradycyjnych spalinowych po hybrydy i elektryki.
• Inwestycje w nowoczesne oprogramowanie – bez niego diagnoza awarii w zaawansowanych systemach będzie niemożliwa.
• Szkolenia mechaników – wiedza o układach wysokonapięciowych i systemach redukcji emisji stanie się niezbędna.

Producenci samochodów coraz częściej ograniczają dostęp do kluczowych danych, co utrudnia pracę niezależnym warsztatom. Bez zmian w prawie wiele z nich może zniknąć z rynku.

Dane z samochodów, a przyszłość warsztatów niezależnych

Współczesne samochody to skomplikowane komputery na kołach, generujące ogromne ilości danych diagnostycznych. Dla niezależnych warsztatów dostęp do tych informacji to nie przywilej, ale warunek przetrwania na rynku. Bez możliwości odczytu kodów błędów czy parametrów pracy poszczególnych podzespołów, mechanicy są jak lekarze bez stetoskopu – pozbawieni podstawowego narzędzia pracy. Problem narasta wraz z rozwojem technologii – nowe modele aut są coraz bardziej zaawansowane, a producenci często ograniczają dostęp do kluczowych informacji, zmuszając właścicieli do korzystania z autoryzowanych serwisów.

Dostęp do danych diagnostycznych kluczowy dla niezależnych serwisów

W erze cyfrowej motoryzacji dane to nowa waluta. Niezależne warsztaty muszą mieć możliwość odczytu informacji z:

• Systemów zarządzania silnikiem – bez tego diagnoza nawet prostych usterek staje się niemożliwa
• Modułów bezpieczeństwa – kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania poduszek powietrznych czy systemów hamulcowych
• Układów hybrydowych i elektrycznych – szczególnie ważne przy rosnącej popularności tych napędów

Komisja Europejska pracuje nad regulacjami mającymi zapewnić równy dostęp do danych, ale tempo zmian nie nadąża za rozwojem technologii. Warsztaty, które nie zainwestują w odpowiednie oprogramowanie i szkolenia, mogą szybko stracić konkurencyjność.

Ograniczenia dostępu do informacji przez producentów samochodów

Producenci samochodów coraz częściej stosują politykę ograniczania dostępu do pełnych danych diagnostycznych. Praktyki te przybierają różne formy:

• Zamykanie systemów w ekosystemach markowych – wymuszające korzystanie z autoryzowanych narzędzi diagnostycznych
• Opóźnianie publikacji informacji technicznych – utrudniające warsztatom przygotowanie się do obsługi nowych modeli
• Stosowanie specjalnych protokołów komunikacyjnych – uniemożliwiających użycie uniwersalnych skanerów

Takie działania mogą prowadzić do sytuacji monopolistycznej, gdzie konsumenci będą zmuszeni płacić wyższe ceny za naprawy w autoryzowanych serwisach. Walka o prawo do naprawy staje się więc nie tylko kwestią biznesową, ale i społeczną.

Rewizja rozporządzenia o wyłączeniach grupowych w motoryzacji

Unia Europejska pracuje nad zmianami w rozporządzeniu dotyczącym wyłączeń grupowych w sektorze motoryzacyjnym, które mogą znacząco wpłynąć na rynek części zamiennych i usług warsztatowych. Obecne przepisy pozwalają producentom na ograniczanie dostępu do kluczowych danych technicznych, co utrudnia konkurencję na rynku wtórnym. Nowelizacja ma na celu zapewnienie uczciwych warunków dla wszystkich uczestników rynku, szczególnie niezależnych warsztatów i producentów części zamiennych. Branża motoryzacyjna czeka na jasne wytyczne, które zrównoważą interesy producentów samochodów i podmiotów niezależnych. Bez tych zmian rynek może stać się jeszcze bardziej monopolistyczny, co przełoży się na wyższe koszty napraw dla konsumentów.

Nowe przepisy a cyfryzacja w branży motoryzacyjnej

Cyfryzacja w motoryzacji postępuje w zawrotnym tempie, a obecne przepisy nie nadążają za tymi zmianami. Nowoczesne samochody generują ogromne ilości danych, do których dostęp jest często blokowany przez producentów. Rewizja rozporządzenia musi uwzględnić tę rzeczywistość i zapewnić mechanikom oraz producentom części zamiennych możliwość pracy z najnowszymi systemami. Bez aktualizacji prawa wiele niezależnych warsztatów może stracić możliwość diagnozowania i naprawy współczesnych pojazdów. Kluczowe jest wprowadzenie przepisów, które z jednej strony chronią prawa producentów, a z drugiej gwarantują uczciwy dostęp do niezbędnych informacji technicznych.

Potrzeba szybkich i konkretnych decyzji ze strony UE

Branża motoryzacyjna nie może pozwolić sobie na długotrwałe procedowanie zmian w przepisach. Każdy miesiąc zwłoki to kolejne warsztaty zmuszone do ograniczenia usług lub zamknięcia działalności. Unia Europejska musi podjąć zdecydowane działania, które jasno określą zasady dostępu do danych diagnostycznych i części zamiennych. Oczekuje się, że nowe regulacje wprowadzą przejrzyste mechanizmy wymiany informacji między producentami a niezależnymi podmiotami. Tylko w ten sposób można zachować konkurencyjność rynku i chronić interesy konsumentów, którzy powinni mieć swobodę wyboru miejsca naprawy swojego pojazdu.

Poznaj przyczyny, dla których Renault skarży się, że nie może produkować tanich samochodów – wszystkiemu winna Unia, i odkryj, jak decyzje polityczne wpływają na rynek motoryzacyjny.

Wpływ zmian przepisów na mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa

Nowe regulacje Unii Europejskiej dotyczące emisji CO2 i dostępu do danych diagnostycznych stanowią poważne wyzwanie dla mniejszych podmiotów w branży motoryzacyjnej. Mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa często nie mają wystarczających środków, aby szybko dostosować się do wymogów technologicznych. Koszty modernizacji warsztatów, zakupu specjalistycznego sprzętu i szkoleń personelu mogą być zbyt wysokie dla wielu niezależnych serwisów. To grozi pogłębieniem nierówności między dużymi sieciami dealerskimi a lokalnymi warsztatami. W efekcie konsumenci mogą mieć ograniczony wybór i płacić wyższe ceny za usługi.

Warsztaty jako ostatnie ogniwo łańcucha zaopatrzenia

Niezależne warsztaty samochodowe pełnią kluczową rolę w łańcuchu dostaw, będąc ostatnim ogniwem zapewniającym utrzymanie pojazdów w ruchu. Jednak nowe przepisy mogą zaburzyć tę równowagę:

• Ograniczenia w dostępie do części zamiennych – producenci mogą preferować własne sieci dystrybucji
• Brak standardów wymiany danych – utrudnia współpracę z dostawcami części
• Wzrost kosztów obsługi – konieczność inwestycji w specjalistyczne narzędzia

Bez odpowiednich regulacji ochronnych, wiele lokalnych warsztatów może zostać wypchniętych z rynku, co przełoży się na mniejszą konkurencję i wyższe ceny dla klientów końcowych.

Zatrudnienie w sektorze niezależnych warsztatów w Polsce i UE

Niezależne warsztaty to ważny pracodawca w całej Unii Europejskiej. W samej Polsce sektor ten zatrudnia ponad 150 tysięcy osób, a w skali UE liczba ta sięga milionów. Nowe przepisy mogą wpłynąć na tę statystykę:

W najtrudniejszej sytuacji znajdą się mniejsze warsztaty, które nie będą w stanie ponieść kosztów dostosowania do nowych wymogów technicznych. To może prowadzić do znaczących zmian na rynku pracy w całej branży motoryzacyjnej.

Ryzyko wypierania niezależnych warsztatów z rynku

Niezależne warsztaty samochodowe stoją przed poważnym wyzwaniem – coraz bardziej restrykcyjne przepisy UE oraz polityka producentów aut mogą doprowadzić do ich stopniowego zniknięcia z rynku. Problem narasta wraz z rozwojem technologii, ponieważ nowoczesne samochody wymagają specjalistycznej wiedzy i drogiego sprzętu, na który wiele mniejszych serwisów nie może sobie pozwolić. Bez odpowiednich regulacji chroniących konkurencję, rynek napraw samochodowych może stać się zdominowany przez sieci dealerskie. To z kolei przełoży się na wyższe koszty dla kierowców i mniejszą elastyczność w wyborze miejsca naprawy.

Wyższe koszty napraw w autoryzowanych serwisach

Gdy niezależne warsztaty zaczną znikać z rynku, konsumenci odczują to przede wszystkim po kieszeni. Autoryzowane serwisy często pobierają znacznie wyższe stawki za usługi, co wynika z kilku czynników:

• Monopolizacja rynku – mniejsza konkurencja pozwala na podnoszenie cen
• Wymóg użycia oryginalnych części – często znacznie droższych niż zamienniki
• Wyższe koszty utrzymania – sieci dealerskie ponoszą duże wydatki na marketing i infrastrukturę

W efekcie przeciętny kierowca może zapłacić nawet o 30-50% więcej za tę samą naprawę wykonaną w autoryzowanym serwisie w porównaniu do niezależnego warsztatu.

Ograniczenie wyboru dla konsumentów

Zmniejszająca się liczba niezależnych warsztatów to nie tylko problem finansowy, ale także ograniczenie wolności wyboru dla kierowców. Wielu konsumentów preferuje mniejsze serwisy ze względu na:

• Osobiste podejście – możliwość bezpośredniego kontaktu z mechanikiem
• Elastyczność cenową – możliwość negocjacji i wyboru tańszych rozwiązań
• Szybszy termin realizacji – mniejsze kolejki niż w dużych sieciach

Utrata tej alternatywy oznacza, że kierowcy będą zmuszeni dostosować się do sztywnych zasad i procedur obowiązujących w autoryzowanych punktach, często kosztem własnej wygody i budżetu.

Dowiedz się, czy czyste auto zimą to w ogóle możliwe, i poznaj sekrety utrzymania nieskazitelnego wyglądu Twojego pojazdu nawet w najtrudniejszych warunkach.

Dostęp do części zamiennych i technologii naprawczych

Współczesna motoryzacja staje przed wyzwaniem zapewnienia równego dostępu do części zamiennych i informacji technicznych. Producenci samochodów coraz częściej stosują praktyki ograniczające możliwość naprawy pojazdów poza autoryzowanymi serwisami. To nie tylko problem biznesowy, ale przede wszystkim kwestia praw konsumentów. Bez odpowiednich regulacji rynek części zamiennych może stać się polem walki, gdzie zwyciężą tylko najwięksi gracze. Kluczowe jest wprowadzenie przepisów gwarantujących dostęp do technologii naprawczych dla wszystkich podmiotów na rynku. W przeciwnym razie wiele niezależnych warsztatów będzie musiało ograniczyć zakres usług lub całkowicie zamknąć działalność – alarmują organizacje branżowe.

Neutralność technologiczna w rozwoju motoryzacji

Unia Europejska powinna dążyć do zachowania neutralności technologicznej w rozwoju sektora motoryzacyjnego. Obecnie nacisk na elektromobilność może marginalizować inne, bardziej dostępne rozwiązania niskoemisyjne. Warsztaty potrzebują czasu i środków na dostosowanie się do nowych technologii, a całkowite odejście od pojazdów spalinowych w krótkim czasie może być zbyt dużym wyzwaniem. Ważne jest, aby regulacje uwzględniały różne ścieżki rozwoju – od hybryd przez pojazdy wodorowe po tradycyjne silniki z systemami redukcji emisji. Tylko takie podejście pozwoli zachować konkurencyjność rynku i dać szansę wszystkim uczestnikom łańcucha wartości.

Inwestycje w sprzęt do obsługi pojazdów niskoemisyjnych

Przejście na obsługę pojazdów niskoemisyjnych wymaga od warsztatów znacznych nakładów finansowych. Specjalistyczne narzędzia do diagnostyki układów wysokonapięciowych czy stacje do obsługi klimatyzacji w samochodach elektrycznych to wydatki sięgające dziesiątek tysięcy złotych. Dla wielu mniejszych przedsiębiorstw takie inwestycje mogą być poza zasięgiem. Problemem jest także dostęp do szkoleń – producenci często ograniczają je wyłącznie do swoich sieci dealerskich. Bez systemowego wsparcia w postaci dotacji czy preferencyjnych kredytów, modernizacja wyposażenia warsztatów będzie postępować zbyt wolno w stosunku do tempa zmian technologicznych w motoryzacji. To może doprowadzić do pogłębienia nierówności między dużymi sieciami a niezależnymi serwisami.

Rola organizacji branżowych w kształtowaniu nowych przepisów

Organizacje branżowe odgrywają kluczową rolę w procesie tworzenia nowych regulacji unijnych dotyczących motoryzacji. Działając w Brukseli, reprezentują interesy zarówno dużych producentów, jak i mniejszych podmiotów, w tym niezależnych warsztatów. Ich głos jest szczególnie ważny w dyskusjach o dostępie do danych technicznych i części zamiennych. Dzięki regularnym konsultacjom z Komisją Europejską, organizacje mogą przedstawiać realne problemy przedsiębiorców i proponować rozwiązania uwzględniające różne perspektywy. W ostatnich miesiącach szczególnie aktywnie działały w sprawie rewizji rozporządzenia o wyłączeniach grupowych, które może zadecydować o przyszłości całego sektora.

Naciski na Komisję Europejską ze strony producentów i dystrybutorów

Producenci samochodów i duzi dystrybutorzy części zamiennych wywierają silną presję na Komisję Europejską, aby zachować kontrolę nad dostępem do technologii i danych. Ich główne argumenty to:

• Bezpieczeństwo techniczne – obawy przed nieautoryzowanymi modyfikacjami systemów
• Ochrona know-how – chęć zachowania przewagi konkurencyjnej
• Standardy jakości – zapewnienie odpowiedniego poziomu usług

Te działania spotykają się jednak z krytyką mniejszych podmiotów, które widzą w nich próbę ograniczenia konkurencji. W odpowiedzi organizacje reprezentujące niezależne warsztaty coraz częściej wskazują na potrzebę równowagi między ochroną interesów producentów a prawem do naprawy.

Wsparcie dla niezależnych warsztatów w nowych regulacjach

Nowe przepisy UE mogą stać się szansą lub zagrożeniem dla niezależnych warsztatów – wszystko zależy od ich ostatecznego kształtu. Kluczowe obszary, w których potrzebne jest wsparcie to:

Bez tych rozwiązań wiele mniejszych warsztatów może nie przetrwać transformacji technologicznej, co negatywnie wpłynie na konkurencyjność całego rynku usług motoryzacyjnych.

Zanim kupisz, odkryj tajemnice historii pojazdu, które mogą Cię zaskoczyć – nie daj się zaskoczyć nieznanym faktom o swoim przyszłym samochodzie.

Przyszłość rynku motoryzacyjnego w kontekście zmian UE

Unia Europejska wprowadza coraz bardziej restrykcyjne przepisy, które radykalnie zmieniają krajobraz branży motoryzacyjnej. W najbliższych latach czeka nas przyspieszona transformacja w kierunku zeroemisyjnego transportu, co oznacza ogromne wyzwania dla wszystkich uczestników rynku. Producenci samochodów będą musieli szybko dostosować swoje modele do nowych norm emisji CO2, podczas gdy warsztaty staną przed koniecznością inwestycji w specjalistyczny sprzęt i szkolenia. Kluczowe będzie zachowanie równowagi między ekologicznymi celami UE a realnymi możliwościami adaptacyjnymi przedsiębiorstw. Bez odpowiedniego wsparcia finansowego i legislacyjnego, wiele firm może nie przetrwać tego przełomu technologicznego.

Wyzwania związane z konkurencją spoza Unii Europejskiej

Europejskie przedsiębiorstwa motoryzacyjne muszą mierzyć się nie tylko z wewnętrznymi regulacjami, ale także z coraz silniejszą konkurencją z krajów trzecich. Producenci z Azji oferują często tańsze pojazdy elektryczne, które nie są obciążone tak restrykcyjnymi wymogami środowiskowymi. To stwarza nierówne warunki konkurencji, szczególnie w kontekście:

• Niższych kosztów produkcji poza UE
• Brakujących mechanizmów wyrównawczych na granicach
• Szybszego tempa wprowadzania nowych technologii przez azjatyckie koncerny

Bez odpowiednich rozwiązań systemowych, europejskie firmy mogą stracić konkurencyjność na globalnym rynku.

Scenariusze rozwoju dla niezależnych warsztatów w długiej perspektywie

Niezależne warsztaty samochodowe stoją przed trudnym wyborem ścieżki rozwoju. Najbardziej prawdopodobne scenariusze na najbliższe lata to:

1. Specjalizacja w konkretnych markach lub typach napędów – skupienie się na wąskiej niszy może dać przewagę konkurencyjną
2. Tworzenie sieci współpracujących warsztatów – wspólne inwestycje w drogi sprzęt i szkolenia
3. Przesunięcie działalności w kierunku starszych pojazdów – obsługa aut spalinowych, które pozostaną w użyciu jeszcze przez lata

Kluczem do przetrwania będzie elastyczność i gotowość do ciągłego dostosowywania się do zmieniających się warunków rynkowych. Warto już teraz planować strategię rozwoju, uwzględniając zarówno krótko-, jak i długoterminowe trendy w branży.

Wnioski

Nowe przepisy UE dotyczące emisji CO2 radykalnie zmieniają branżę motoryzacyjną, stawiając przed warsztatami samochodowymi ogromne wyzwania. Kluczowymi problemami są dostęp do danych diagnostycznych, konieczność inwestycji w specjalistyczny sprzęt oraz brak odpowiednich szkoleń. Bez szybkich zmian legislacyjnych i finansowego wsparcia, wiele niezależnych warsztatów może zniknąć z rynku, co przełoży się na wyższe koszty napraw dla konsumentów i ograniczenie ich wyboru. Producenci samochodów coraz częściej stosują praktyki monopolistyczne, utrudniając konkurencję, a tempo zmian technologicznych wymaga natychmiastowych działań dostosowawczych.

Rynek motoryzacyjny stoi przed koniecznością transformacji, ale brakuje spójnej strategii wspierającej mniejsze przedsiębiorstwa. Organizacje branżowe odgrywają ważną rolę w kształtowaniu nowych przepisów, jednak ich głos często przegrywa z interesami dużych koncernów. Neutralność technologiczna i równy dostęp do informacji stanowią podstawę uczciwej konkurencji, ale bez odpowiednich regulacji wiele warsztatów nie będzie w stanie konkurować z autoryzowanymi serwisami. W długiej perspektywie kluczowe będzie wypracowanie rozwiązań, które zbalansują cele ekologiczne UE z realnymi możliwościami adaptacyjnymi sektora.

Najczęściej zadawane pytania

Jak nowe przepisy o emisji CO2 wpłyną na koszty prowadzenia warsztatu samochodowego?
Koszty znacząco wzrosną z powodu konieczności zakupu specjalistycznego sprzętu do obsługi pojazdów elektrycznych i hybrydowych, a także inwestycji w szkolenia dla mechaników. Wiele warsztatów może nie udźwignąć tych wydatków bez zewnętrznego wsparcia finansowego.

Czy niezależne warsztaty będą miały dostęp do danych diagnostycznych z nowoczesnych samochodów?
Obecnie dostęp do danych jest ograniczany przez producentów, ale UE pracuje nad regulacjami mającymi to zmienić. Bez równych zasad wymiany informacji wiele warsztatów nie będzie w stanie prawidłowo diagnozować i naprawiać pojazdów.

Jakie są największe zagrożenia dla małych warsztatów w związku z nowymi przepisami?
Główne zagrożenia to: brak środków na modernizację, utrata konkurencyjności wobec autoryzowanych serwisów, ograniczony dostęp do części zamiennych oraz szybkie tempo zmian technologicznych, które utrudnia adaptację.

Czy nowe przepisy doprowadzą do wzrostu cen usług warsztatowych?
Tak, ceny prawdopodobnie wzrosną, szczególnie jeśli rynek zostanie zdominowany przez autoryzowane serwisy. Brak konkurencji ze strony niezależnych warsztatów pozwoli dużym sieciom na podnoszenie stawek za usługi.

Jakie rozwiązania proponuje UE, aby pomóc warsztatom w dostosowaniu się do zmian?
Obecnie trwają prace nad rewizją rozporządzenia o wyłączeniach grupowych, które ma zapewnić lepszy dostęp do danych i części zamiennych. Jednak konkretne mechanizmy wsparcia finansowego są wciąż w fazie dyskusji.